W harmonii z sobą, naturą i rytmem codzienności

Czym właściwie jest dobrostan?

Żyjemy w niezwykłych czasach. Z jednej strony otaczają nas niepewność, pośpiech, konflikty, nadmiar informacji i nieustannie zmieniający się świat. Z drugiej strony mamy dostęp do wiedzy, o której wcześniejsze pokolenia mogły jedynie marzyć. Możemy poznawać funkcjonowanie ludzkiego organizmu, korzystać z osiągnięć współczesnej medycyny, psychologii i nauki o żywieniu, a jednocześnie sięgać do doświadczeń kultur, które przez tysiące lat poszukiwały odpowiedzi na pytanie: jak żyć dobrze?

W tym wszystkim pojawia się słowo, które coraz częściej gości w naszym języku – dobrostan.

Ale czym właściwie jest dobrostan? Czy oznacza szczęście? Zdrowie? Spokój? Zadowolenie z życia? A może coś znacznie szerszego?

Dobrostan to stan, w którym człowiek może dobrze funkcjonować fizycznie, psychicznie i społecznie, odczuwać satysfakcję z życia, rozwijać swoje możliwości i odnajdywać poczucie sensu. Nie oznacza nieustannego szczęścia ani całkowitego braku problemów.

Człowiek doświadczający dobrostanu również może być zmęczony, smutny, przeżywać trudności czy mierzyć się z chorobą. Różnica polega między innymi na tym, że dysponuje zasobami pozwalającymi mu radzić sobie z wyzwaniami, regenerować siły i zachowywać możliwie dobrą jakość życia.

W psychologii rozróżnia się między innymi dobrostan hedonistyczny, związany z przyjemnością i zadowoleniem z życia, oraz eudajmonistyczny, związany z poczuciem sensu, rozwojem, wartościami i realizowaniem własnego potencjału.

Oba te wymiary są ważne. Możemy bowiem doświadczać chwilowej przyjemności, nie odczuwając głębszego spełnienia. Możemy również prowadzić życie pełne sensu, choć nie każdy jego dzień będzie łatwy i radosny.

Dobrostan nie jest więc jedynie stanem, który chcemy osiągnąć. Jest również sposobem, w jaki uczymy się żyć i troszczyć o siebie każdego dnia.

Stara wiedza, współczesne rozumienie

Choć samo pojęcie dobrostanu jest dzisiaj szczególnie popularne, troska o dobre życie towarzyszy ludzkości od tysięcy lat.

W starożytnej Grecji filozofowie zastanawiali się nad istotą szczęścia, cnoty, umiaru i życia zgodnego z rozumem. Arystoteles opisywał eudajmonię jako pełne, wartościowe życie, w którym człowiek rozwija swoje możliwości i realizuje to, co uważa za dobre.

W tradycjach Indii rozwijały się koncepcje harmonii ciała i umysłu, praktyki jogi, medytacji oraz ajurwedyjskie podejście do codziennego stylu życia.

W Chinach przez stulecia kształtowały się koncepcje związane z równowagą yin i yang, przemianami zachodzącymi w przyrodzie, rytmem pór roku oraz dostosowywaniem sposobu życia do zmieniających się warunków.

Tradycyjna medycyna chińska zwracała uwagę na znaczenie odżywiania, ruchu, odpoczynku, emocji i relacji człowieka z otoczeniem. Podobne zainteresowanie codziennymi nawykami odnajdujemy w wielu innych kulturach.

Nie wszystkie dawne wyjaśnienia funkcjonowania organizmu odpowiadają współczesnej wiedzy naukowej. Nie oznacza to jednak, że nie możemy odnajdywać w tych tradycjach inspiracji do bardziej świadomego życia.

Dzisiejsza nauka pozwala nam lepiej rozumieć znaczenie snu, aktywności fizycznej, odżywiania, relacji społecznych, regeneracji i sposobów radzenia sobie ze stresem.

Możemy zatem korzystać z dwóch cennych perspektyw: historycznego doświadczenia człowieka oraz współczesnych badań nad zdrowiem i jakością życia.

Dobrostan zaczyna się od poznania siebie

Nie istnieje jeden uniwersalny przepis na dobrostan.

Każdy z nas ma inne potrzeby, możliwości, doświadczenia, obowiązki i warunki życia. Inaczej wygląda codzienność młodego człowieka, inaczej rodzica wychowującego dzieci, inaczej osoby pracującej fizycznie, a jeszcze inaczej człowieka starszego.

Różnimy się również pod względem stanu zdrowia, temperamentu, odporności na stres, zapotrzebowania na odpoczynek czy preferowanych form aktywności.

Dlatego troska o dobrostan powinna rozpoczynać się od uważnego poznawania siebie.

Warto od czasu do czasu zadać sobie kilka prostych pytań.

Jak się dzisiaj czuję? Czy jestem wypoczęty? Czy moje ciało jest rozluźnione, czy pełne napięcia? Czy mam energię do działania? Czy potrzebuję ruchu, odpoczynku, kontaktu z ludźmi, a może chwili samotności? Czy sposób, w jaki żyję, rzeczywiście mi służy?

Odpowiedzi mogą zmieniać się każdego dnia.

To, co pomagało nam dziesięć lat temu, niekoniecznie będzie najlepszym rozwiązaniem dzisiaj. Również nawyki, które sprawdzają się latem, mogą wymagać zmiany zimą.

Dobrostan wymaga elastyczności, a nie sztywnego przestrzegania raz ustalonych zasad.

Ciało – fundament codziennego dobrostanu

Nasze ciało jest miejscem, w którym doświadczamy życia. Dzięki niemu poruszamy się, odczuwamy, pracujemy, odpoczywamy i poznajemy świat.

Dlatego jednym z podstawowych wymiarów dobrostanu jest troska o zdrowie fizyczne.

Nie chodzi jednak o nieustanne kontrolowanie każdego parametru organizmu ani o dążenie do nierealistycznego ideału sprawności.

Chodzi o codzienne wspieranie naturalnych potrzeb ciała.

Ruch – naturalna potrzeba człowieka

Ludzkie ciało zostało przystosowane do ruchu. Mięśnie, stawy, układ krążenia i układ nerwowy potrzebują regularnej aktywności, aby zachowywać sprawność.

Współczesny styl życia często ogranicza tę naturalną potrzebę. Długie godziny siedzenia, korzystanie z samochodu i praca przed komputerem sprawiają, że poruszamy się znacznie mniej, niż byłoby to korzystne dla naszego zdrowia.

Dlatego warto codziennie znaleźć czas na aktywność.

Może to być spacer, jazda na rowerze, pływanie, praca w ogrodzie, ćwiczenia wzmacniające, joga, qigong czy tai-chi.

Szczególnie cenię świadomy ruch, w którym aktywność fizyczna łączy się z obserwacją ciała i oddechu.

Nie zawsze potrzebujemy intensywnego treningu. Czasami bardziej wartościowe będą łagodne ćwiczenia mobilizujące stawy, rozciągające napięte mięśnie i poprawiające równowagę.

Ważna jest regularność, różnorodność oraz dostosowanie wysiłku do własnych możliwości.

Odżywianie – codzienny wybór

To, co jemy, wpływa na nasze zdrowie, energię i zdolność regeneracji.

Podstawą korzystnego sposobu odżywiania jest różnorodność, odpowiednia ilość energii i składników odżywczych oraz przewaga produktów możliwie mało przetworzonych.

Warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, nasiona roślin strączkowych, orzechy i dobre źródła tłuszczów mogą stanowić ważną część codziennego jadłospisu.

Nie mniej istotne jest dostosowanie diety do wieku, stanu zdrowia, aktywności fizycznej i indywidualnej tolerancji pokarmów.

Nie każdy musi odżywiać się w identyczny sposób. Warto natomiast unikać skrajności i nie traktować jedzenia jako kolejnego źródła stresu.

Posiłek może być także chwilą odpoczynku, spotkania z bliskimi i świadomego doświadczania smaku.

Sen i regeneracja

Sen jest jednym z najważniejszych procesów regeneracyjnych organizmu.

Podczas snu zachodzą procesy istotne dla funkcjonowania układu nerwowego, odpornościowego, hormonalnego i metabolicznego.

Niedobór snu może pogarszać koncentrację, nastrój, zdolność radzenia sobie ze stresem i sprawność fizyczną.

Dlatego warto dbać o regularne godziny zasypiania i wstawania, odpowiednie warunki w sypialni oraz spokojne przygotowanie do nocnego odpoczynku.

Regeneracja nie ogranicza się jednak do snu.

Potrzebujemy również przerw w pracy, chwil ciszy, kontaktu z naturą i czasu wolnego od nieustannej aktywności.

Odpoczynek nie jest nagrodą za wykonanie wszystkich obowiązków. Jest jedną z podstawowych potrzeb organizmu.

Dobrostan psychiczny i emocjonalny

Możemy być sprawni fizycznie, prawidłowo się odżywiać i regularnie ćwiczyć, a mimo to odczuwać wewnętrzne przeciążenie.

Dobrostan obejmuje bowiem nie tylko ciało, ale również nasze emocje, myśli, relacje i poczucie sensu.

Współczesny człowiek doświadcza ogromnej liczby bodźców. Informacje docierają do nas nieustannie, a wiadomości o konfliktach, katastrofach i problemach społecznych mogą wywoływać poczucie zagrożenia, nawet jeśli wydarzenia te rozgrywają się daleko od naszego domu.

Nie mamy wpływu na wszystko, co dzieje się na świecie. Możemy jednak rozwijać umiejętność świadomego kierowania własną uwagą i troski o to, co znajduje się w zasięgu naszego działania.

Pomocne mogą być praktyki uważności, medytacja, ćwiczenia oddechowe, spokojny ruch, kontakt z przyrodą, twórczość czy prowadzenie dziennika.

Równie ważna jest umiejętność rozpoznawania i akceptowania emocji.

Dobrostan nie oznacza konieczności nieustannego zachowywania pozytywnego nastawienia. Smutek, złość, lęk i rozczarowanie są naturalnymi elementami ludzkiego doświadczenia.

Istotne jest to, czy potrafimy je zauważać, rozumieć i odpowiednio na nie reagować.

Nie powinniśmy również zapominać o relacjach z innymi ludźmi. Bliskość, poczucie przynależności, wzajemna pomoc i możliwość dzielenia się doświadczeniami należą do ważnych czynników wspierających jakość życia.

Człowiek potrzebuje zarówno kontaktu z innymi, jak i przestrzeni dla siebie.

Dobrostan w rytmie dnia

Nasz organizm funkcjonuje zgodnie z rytmami biologicznymi. Zmieniają się między innymi poziom czuwania, temperatura ciała, wydzielanie hormonów i gotowość do wysiłku.

Dlatego warto organizować codzienne aktywności w sposób uwzględniający naturalny rytm dnia, ale także indywidualny chronotyp, pracę i obowiązki.

Poranek – łagodne wejście w dzień

Poranek może być czasem spokojnego rozbudzenia organizmu.

Warto zadbać o dostęp do naturalnego światła, chwilę ruchu, nawodnienie i odpowiedni posiłek.

Kilka prostych ćwiczeń, rozciąganie, spokojna praktyka jogi lub krótki spacer mogą pomóc przygotować ciało do codziennych zajęć.

Dobrze jest również nie rozpoczynać każdego dnia od natychmiastowego zanurzenia się w wiadomościach i obowiązkach.

Dzień – aktywność i równowaga

W ciągu dnia najczęściej koncentrujemy się na pracy i realizowaniu zadań.

Warto pamiętać o regularnych przerwach, zmianie pozycji ciała, posiłkach i odpoczynku dla oczu oraz umysłu.

Nawet kilka minut spaceru czy prostych ćwiczeń może przerwać długotrwałe siedzenie.

Ważne jest również rozpoznawanie momentów zmęczenia. Nie zawsze najlepszym rozwiązaniem jest kolejna kawa lub zwiększanie tempa pracy.

Wieczór – wyciszenie i regeneracja

Wieczór powinien stopniowo przygotowywać organizm do odpoczynku.

Pomocne może być ograniczenie intensywnych bodźców, spokojna aktywność, rozmowa z bliskimi, czytanie, relaksacja lub łagodna praktyka oddechowa.

Warto zmniejszyć ekspozycję na intensywne światło i zadbać o regularność snu.

Nie każdy dzień będzie wyglądał idealnie. Ważniejsze od sztywnego harmonogramu jest stopniowe budowanie rytmu, który rzeczywiście nam służy.

Dobrostan w rytmie pór roku

Człowiek jest częścią przyrody. Choć współczesna cywilizacja pozwala nam w dużym stopniu uniezależnić się od warunków atmosferycznych, nadal reagujemy na zmiany długości dnia, temperatury i dostępności światła.

W tradycyjnej medycynie chińskiej szczególną uwagę poświęca się dostosowywaniu sposobu życia do przemian zachodzących w naturze.

Wiosna, lato, jesień i zima symbolizują różne jakości aktywności i odpoczynku. Pomiędzy nimi tradycyjnie wyróżnia się również okresy przejściowe, związane z elementem Ziemi.

Możemy potraktować te koncepcje jako inspirację do bardziej uważnego obserwowania własnych potrzeb.

Wiosna – czas odnowy i ruchu

Wiosną przyroda budzi się do życia. Dni stają się dłuższe, pojawia się więcej światła, a my często odczuwamy większą ochotę na aktywność.

To dobry moment na stopniowe zwiększanie ilości ruchu, częstsze spacery, pracę w ogrodzie i rozwijanie nowych nawyków.

Warto korzystać z sezonowych produktów, spędzać więcej czasu na świeżym powietrzu i stopniowo budować sprawność po zimie.

Lato – czas aktywności i kontaktu ze światem

Lato sprzyja przebywaniu na zewnątrz, podróżom, spotkaniom i aktywności fizycznej.

Długie dni dają więcej możliwości ruchu, ale wysokie temperatury wymagają również odpowiedniego nawodnienia, ochrony przed słońcem i dostosowania intensywności wysiłku.

Warto korzystać z sezonowych warzyw i owoców, odpoczywać w cieniu i nie zapominać o regeneracji.

Lato może być czasem otwartości, radości i budowania relacji, ale nie musi oznaczać nieustannej aktywności.

Jesień – czas porządkowania i równowagi

Jesienią dni stają się krótsze, a temperatura stopniowo spada.

To dobry moment na uporządkowanie codziennych nawyków, powrót do regularności i przygotowanie organizmu do zimniejszych miesięcy.

Warto nadal korzystać z naturalnego światła, spacerować, utrzymywać aktywność fizyczną i zadbać o odpowiednią ilość snu.

W kuchni mogą częściej pojawiać się ciepłe, sycące posiłki, sezonowe warzywa i zupy.

Jesień sprzyja również refleksji nad tym, co w naszym życiu warto zachować, a co być może wymaga zmiany.

Zima – czas regeneracji i zachowania energii

Zima przynosi krótkie dni, niskie temperatury i mniejszą dostępność naturalnego światła.

Warto w tym okresie szczególnie zadbać o sen, regularność posiłków, odpowiednią temperaturę otoczenia i codzienną dawkę ruchu.

Nie oznacza to rezygnacji z aktywności. Spacery, joga, ćwiczenia wzmacniające czy inne formy ruchu mogą wspierać sprawność i samopoczucie również zimą.

Warto jednak dostosowywać aktywność do pogody, własnego stanu zdrowia i aktualnych możliwości.

Zima może być także okazją do zwolnienia tempa, rozwijania zainteresowań, czytania i spokojniejszego spędzania czasu.

Okresy przejściowe – czas dostosowania

Pomiędzy porami roku zachodzą stopniowe zmiany, które możemy wykorzystać jako naturalne momenty zatrzymania i refleksji.

W tradycji chińskiej z takimi przejściami wiąże się symbolika elementu Ziemi, odnosząca się między innymi do stabilności i odżywiania.

Niezależnie od przyjętej tradycji warto w tych okresach przyjrzeć się swoim nawykom.

Czy mój sposób odżywiania odpowiada aktualnym potrzebom? Czy śpię wystarczająco długo? Czy mam odpowiednią ilość ruchu? Czy potrafię odpoczywać?

Zmiana pory roku może stać się przypomnieniem, że również my mamy prawo zmieniać swój rytm życia.

Małe kroki, które zmieniają codzienność

W trosce o dobrostan często poszukujemy wielkich rozwiązań. Chcemy radykalnie zmienić dietę, rozpocząć intensywne treningi, nauczyć się medytacji albo całkowicie przebudować swój harmonogram.

Tymczasem trwała zmiana bardzo często rozpoczyna się od niewielkich, regularnie powtarzanych działań.

Dziesięć minut spaceru. Kilka świadomych oddechów. Krótka praktyka jogi. Jeden spokojnie zjedzony posiłek. Wcześniejsze odłożenie telefonu. Chwila rozmowy z bliską osobą.

Pojedyncze działanie może wydawać się nieznaczące, ale codzienne nawyki stopniowo kształtują nasz sposób życia.

Warto zaczynać od tego, co jest realne do wykonania.

Nie musimy zmieniać wszystkiego jednocześnie. Czasami wystarczy wybrać jeden obszar, który najbardziej potrzebuje uwagi, i przez kilka tygodni konsekwentnie wprowadzać niewielką zmianę.

Z czasem możemy podejmować większe decyzje: zmienić sposób organizacji pracy, rozpocząć regularną aktywność fizyczną, poprawić nawyki żywieniowe, ograniczyć przeciążenie obowiązkami czy przeznaczyć więcej czasu na relacje i odpoczynek.

Najważniejsze, aby zmiany służyły nam długofalowo.

Dobrostan nie powinien stawać się kolejnym zadaniem, które musimy perfekcyjnie wykonać.

Dobrostan zmienia się razem z nami

Nasze potrzeby nie pozostają niezmienne przez całe życie.

W dzieciństwie ogromne znaczenie mają rozwój, zabawa, ruch i poczucie bezpieczeństwa. W dorosłości często poszukujemy równowagi pomiędzy pracą, rodziną, obowiązkami i własnymi potrzebami.

W późniejszych latach szczególnego znaczenia nabierają zachowanie sprawności, samodzielności, relacji społecznych i poczucia sensu.

Również choroba, zmiana pracy, narodziny dziecka, utrata bliskiej osoby czy przeprowadzka mogą sprawić, że dotychczasowe sposoby dbania o siebie przestaną wystarczać.

Dlatego dobrostan nie jest raz osiągniętym stanem, który pozostaje z nami na zawsze.

Jest dynamicznym procesem, wymagającym obserwacji, dostosowywania i nieustannego uczenia się.

Nie chodzi o to, aby zawsze czuć się tak samo dobrze. Chodzi o rozwijanie umiejętności troski o siebie w zmieniających się okolicznościach.

Dobrostan jako świadomy sposób życia

W moim rozumieniu dobrostan jest czymś więcej niż chwilowym dobrym samopoczuciem.

To umiejętność budowania życia, w którym znajduje się miejsce na zdrowie, ruch, odżywianie, odpoczynek, rozwój, relacje i kontakt z naturą.

To również gotowość do poznawania siebie, rozumienia własnych potrzeb i podejmowania odpowiedzialnych decyzji dotyczących codzienności.

Od wielu lat interesuję się różnymi metodami wspierania zdrowia i jakości życia. Joga, świadomy ruch, techniki relaksacyjne, praca z oddechem oraz wybrane metody naturoterapii są dla mnie częścią szerszego spojrzenia na człowieka.

Nie postrzegam dobrostanu jako rezultatu jednej terapii, jednego ćwiczenia czy jednego sposobu odżywiania.

Jest on raczej wynikiem wielu wzajemnie powiązanych czynników, na które w różnym stopniu możemy wpływać.

Dlatego w swojej pracy chcę nie tylko oferować określone metody wspierające relaksację i komfort, ale również dzielić się wiedzą o codziennych nawykach, świadomym ruchu, odpoczynku i sposobach troski o siebie.

Wierzę, że im lepiej rozumiemy własne ciało i potrzeby, tym łatwiej podejmujemy decyzje, które mogą służyć naszemu zdrowiu i jakości życia.

Dobrostan zaczyna się dzisiaj

Nie musimy czekać na idealny moment, aby zacząć troszczyć się o siebie.

Nie potrzebujemy do tego wyjątkowych warunków, kosztownych urządzeń ani całkowitej zmiany dotychczasowego życia.

Możemy rozpocząć od prostego pytania: co mogę dzisiaj zrobić, aby żyło mi się trochę lepiej?

Może będzie to spacer, zdrowy posiłek, spokojny wieczór, kilka ćwiczeń jogi, rozmowa z kimś bliskim albo zwyczajne pozwolenie sobie na odpoczynek.

W świecie pełnym niepewności możliwość świadomego dbania o własny dobrostan jest wielką wartością. Nie wszyscy ludzie mają jednakowe warunki i możliwości, aby to robić. Tym bardziej warto doceniać dostępne nam zasoby, wiedzę i okazje do poprawiania jakości życia.

Nie jesteśmy w stanie kontrolować wszystkiego, co nas otacza. Możemy natomiast uczyć się lepiej rozumieć siebie i mądrzej korzystać z tego, na co mamy wpływ.

Dobrostan nie jest odległym celem. Jest codzienną drogą, którą tworzymy poprzez nasze wybory, nawyki, relacje i sposób, w jaki traktujemy samych siebie.

Zapraszam do odkrywania tej drogi – z uważnością, ciekawością i szacunkiem dla własnego rytmu życia.

Roman Dawidowski

Naturoterapia i dobrostan